26 Oca 2012

Türkiye'de Elektriğin Tarihi

1902 yılında;
     İlk kez Tarsus'ta kurulan hidroelektrik santral ile Türkiye'de elektrik üretilmeye ve kullanılmaya başlandı.
     15 Eylül 1902 tarihinde Belediye çalışanı Avusturyalı Dörfler, su değirmeni milinin transmisyon kayışı ile 2 kW'lık bir dinamoyu bağlayarak elektrik üretilmesini sağladı. Tarsus'ta kurulan bu hidroelektrikten üretilen ilk elektrikle Tarsus'un sokakları ve Tarsus'un müftüsü ile sorgu hakiminin evleri aydınlatıldı.


1914 ve 1983 yılları arasında;
     İlk kayda değer elektrik üretim tesisi Silahtarağa Termik Santrali hizmet verdi.
1930 yıllarına kadar; Türkiye'deki elektrik çalışmaları, yabancı işletmeler ve ellerinde bulunan yerel santraller ile onların beslediği yerel dağıtım şebekeleri ile gerçekleştirilmişti.
     Elektrik dağıtım hizmetleri genellikle belediyelere devredilmişti.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 yılında;
Kurulu güç: 33 MW
Üretim: 45 Milyon KWh
1935 yılında ise;
Kurulu güç: 126.2 MW
Üretim: 213 milyon KWh, elektriğin ulaştığı il sayısı da 43'e yükselmişti.

1935 yılında çıkan 2805 ve 2804 sayılı kanun ile Etibank'ın ana işlevinden birisi elektrik işletmeciliği olarak belirlendi, Kanun ile Maden Tetkik Arama (MTA), Kanun ile Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİEİ) kuruldu.

1954 yılında bütün elektrik üretim ve dağıtımı Etibank önderliğinde yürütüldü.

1952 yılında Silahtarağa Termik Santrali'nden Çatalağzı Termik Santrali'ne 154 kv'luk enerji nakil hattı ile İstanbul'a enerji takviyesi yapıldı. Bu takviye Ulusal Enerji Sisteminini başlangıcı olmuştur.

1956 yılında Seyhan Barajı, Sarıyar Barajı ve Tunçbilek Termik Santrali Ulusal Elektrik Sistemi'ne bağlandı.

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en büyük elektirk projesi Atatürk Barajı 2400 MW gücündedir.



1958 yılında Kemer Barajı, 1959 yılında Hirfanlı Barajı, 1960 yılında Demirköprü Barajı o yıllarda kurulan hidroelektrik tesislerdir.

1970 yılında; 
     Türkiye Elektrik Kurumu kuruldu. İstisnalar dışında üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin yapım ve işletilmesi ile elektrik sektörünün planlanması tekel statüsüyle TEK'e verildi.
      Kurulu güç: 2234.9 MW,
      Üretim: 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine yükseldi.
     Elektrik ulaşan köy oranı %7'ye çıktı.

1972 yılında Türkiye’nin bu yıla kadarki en büyük baraj ve HES'i olan 300 MW gücündeki Gökçekaya Barajı ve HES ile yine en büyük termik santral projesi olan Seyitömer Termik Santralı devreye alındı.

1975 yılında, Keban Barajı 1330 MW'lık kapasitesi ile o yıla kadar kurulan tüm barajlı santralerin toplamından daha büyük kurulu güce sahip olarak inşa edildi.

1980 yılında Türkiye'nin;
     Kurulu gücü: 5118.7MW'a
     Üretimi: 23 milyar 275 milyon kWh kapasitesine ulaştı.

1982 yılında;
      Belediyeler ve Birliklerin ellerindeki elektrik tesisleri TEK'e devredildi.
      Enerji üretimi, dağıtımı ve satışı TEK tarafından yapılmaya başlandı.
      Kurulu güç: 6638.6 MW,
      Üretim: 26 milyar 552 milyon kWh olmuştur.
      Elektrik ulaştırılan köy sayısı % 61'e ulaşmıştır.
      Çayırha Termik Santrali yapılmıştır.
      300MW 2 ünite faaliyete geçmiştir.

1984 yılında; TEK’in tekel statüsü kaldırıldı, yerli ve yabancı Sermaye şirketlerine üretim tesisi kurmak ya da mevcut üretim ve dağıtım tesislerinin mülkiyeti TEK’da kalmak üzere işletme hakkı devralmak suretiyle faaliyette bulunma imkânı verildi.

1993 yılında;
      TEK; ikiye ayrılarak üretim ve iletimden sorumlu TEAŞ, dağıtımdan sorumlu TEDAŞ kuruldu.
      Yap-İşlet Devret (YİD) modeli ile kurulması kabul edilen üretim tesislerinin finansmanının teşebbüs sahiplerince sağlanması, üretilen tüm enerjinin
      TEK tarafından satın alınması benimsendi.
      Özel sektöre üretim, iletim, dağıtım ve ticaret yetkisi veren, Yap-işlet-Devret modeline,
otoprodüktör (Kendi elektrik enerjisi ihtiyacını kendi ürettiği tesislerden sağlayan, ürettiği fazla enerjiyi kamuya satan sanayi kuruluşları) uygulamasına ve mevcut tesislerin işletme hakkı devirlerine imkân sağlandı.

1996 yılında sadece yeni üretim tesislerinin yapımı için Yap-İşlet Modeli uygulanmaya başlandı.

2001 yılında,
      4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu (EPDK) oluşturulmuş olup piyasada faaliyet gösterecek olan işletmelerin bu kurum ve kurul ile uyumlu çalışması öngörüldü.
      Bu dönemde Türkiye Elektrik Üretim ve İletim Anonim Şirketi (TEAŞ) üçe bölünerek;
      Türkiye Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ)
      Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi (TETAŞ)
      Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) kuruldu.

2000 yılında 2 ünite daha faliyete geçti.

2004 Yılında yapılan mevzuat değişikliği ile Devlet Su İşleri kontrolünde olan bütün HES'ler Elektrik İdaresine devredildi.

Günümüzde elektrik satış fiyatları devlet tarafından belirlenmektedir.